|
De zestigste les -
De brede tijd: Introductie
Uitleg
De brede tijd is een lastige tijdsvorm om te leren omdat het toch een paar
regels en uitzonderingen kent. In de komende lessen ga u vertrouwd
maken met deze werkwoordstijd. Het is in eerste instantie een
tegenwoordige tijd die in welbepaalde gevallen gebruikt moet worden.
In sommige boeken wordt de brede tijd ook ...
Dit is een redelijke lange les en de volgende lessen zullen ook niet zo
makkelijk zijn. Neem je tijd en keer gerust terug om de leerstof nog
eens door te nemen.
De ontkennende zin
Omdat de suffix van de ontkennende zin de makkelijkste is, zal ik voor de
verandering daarmee beginnen.
| Ik
doe het niet. |
Yapmam. |
-mEm |
| Jij
doet het niet. |
Yapmazsın. |
-mEzsİn |
| U
doet het niet. |
Yapmazsınız. |
-mEzsİnİz |
|
Hij doet het niet. |
Yapmaz. |
-mEz |
|
Zij doet het niet. |
Yapmaz. |
-mEz |
| |
|
|
| Wij
doen het niet. |
Yapmayız. |
-mEyİz |
|
Jullie doen het niet. |
Yapmazsınız. |
-mEzsİnİz |
|
Zij doen het niet. |
Yapmazlar. |
-mEzlEr |
Een ander voorbeeld:
| Ik
wil het niet. |
İstemem. |
-mEm |
| Jij
wilt het niet. |
İstemezsin. |
-mEzsİn |
| U
wil het niet. |
İstemezsiniz. |
-mEzsİnİz |
|
Hij wilt het niet. |
İstemez. |
-mEz |
|
Zij wilt het niet. |
İstemez. |
-mEz |
| |
|
|
| Wij
willen het niet. |
İstemeyiz. |
-mEyİz |
|
Jullie willen het niet. |
İstemezsiniz. |
-mEzsİnİz |
|
Zij willen het niet. |
İstemezler. |
-mEzlEr |
We hebben hopelijk gemerkt dat de "-mE"-suffix
van de ontkennende zin een "-z" met zich
meekrijgt behalve in de 1ste persoon enkelvoud en 1ste persoon meervoud.
Dit verschijnsel zien we enkel en alleen in de brede tijd.
De bevestigende zin
In de bevestigende zin moeten we kijken naar 1: de
laatste letter van de stam, naar 2: het aantal lettergrepen dat de stam
heeft en naar 3: de klinker van de stam als deze maar uit één lettergreep
bestaat.
1: De
laatste letter is een klinker
Als de laatste letter een klinker is dan is de suffix "-r".
| Ik
wil het. |
İsterim. |
-rİm |
| Jij
wilt het. |
İstersin. |
-rsİn |
| U
wil het. |
İstersiniz. |
-rsİnİz |
|
Hij wilt het. |
İster. |
-r |
|
Zij wilt het. |
İster. |
-r |
| |
|
|
| Wij
willen het. |
İsteriz. |
-rİz |
|
Jullie willen het. |
İstersiniz |
-rsİnİz |
|
Zij willen het. |
İsterler. |
-rlEr |
2: De
stam bestaat uit 2 of meer lettergrepen
Als de stam uit 2 of meer lettergrepen bestaat dan en tevens niet op een
klinker eindigt dan is de suffix "-İr".
| Ik
sluit het. |
Kapatırım. |
-İrİm |
| Jij
sluit het. |
Kapatırsın. |
-İrsİn |
| U
sluit het. |
Kapatırsınız. |
-İrsİnİz |
|
Hij sluit het. |
Kapatır. |
-İr |
|
Zij sluit het. |
Kapatır. |
-İr |
| |
|
|
| Wij
sluiten het. |
Kapatırız. |
-İrİz |
|
Jullie sluiten het. |
Kapatırsınız |
-İrsİnİz |
|
Zij sluiten het. |
Kapatırlar. |
-İrlEr |
3: De
stam bestaat uit 1 lettergreep
Als de stam uit één lettergreep bestaat dan is normaal gezien de suffix "-Er".
Ik zeg `normaal gezien´ want er zijn uitzonderingen op deze regel.
| Ik
kijk. |
Bakararım. |
-Erİm |
| Jij
kijkt. |
Bakararsın. |
-Ersİn |
| U
kijkt. |
Bakararsınız. |
-Ersİnİz |
|
Hij kijkt. |
Bakarar. |
-Er |
|
Zij kijkt. |
Bakarar. |
-Er |
| |
|
|
| Wij
kijken. |
Bakararız. |
-Erİz |
|
Jullie kijken. |
Bakararsıniz |
-Ersİnİz |
|
Zij kijken. |
Bakararlar. |
-ErlEr |
4
4: De uitzonderingen
Zoals bij puntje drie reeds vermeld, er zijn uitzonderingen. Deze
uitzonderingen moet je van buiten leren maar je hebt geluk want het zijn
veel voorkomende werkwoorden. Dit moet je toestaan ze sneller van
buiten te leren :-). De onderstaande stammen nemen dus "-İr"
als suffix en NIET "-Er".
Hier is het lijstje van de stammen:
| al- |
nemen /
kopen / krijgen |
| bil- |
kennen /
weten |
| bul- |
vinden |
| dur- |
staan /
stoppen |
| gel- |
komen |
| gör- |
zien |
| kal- |
blijven |
| ol- |
zijn /
worden |
| öl- |
sterven |
| san- |
denken |
| var- |
aankomen /
bereiken |
| ver- |
geven |
| vur- |
schieten /
slaan |
Voorbeeld:
| Ik
kom. |
Gelirim. |
-İrİm |
| Jij
komt. |
Gelirsin. |
-İrsİn |
| U
komt. |
Gelirsiniz. |
-İrsİnİz |
|
Hij komt. |
Gelir. |
-İr |
|
Zij komt. |
Gelir. |
-İr |
| |
|
|
| Wij
komen. |
Geliriz. |
-İrİz |
|
Jullie komen. |
Gelirsiniz |
-İrsİnİz |
|
Zij komen. |
Gelirler. |
-İrlEr |
Trouwens, op de site van de TDK worden deze uitzonderingen weergegeven,
bijvoorbeeld :
gelmek en
görmek.
En dan zijn er nog 3 passieve werkwoorden die
"-İr" krijgen:
| den- |
gezegd
worden |
| kon- |
geplaatst
worden |
| yen- |
gegeten
worden |
Wederom hebben we een probleem want "yenmek" en
"konmak" bestaan ook als werkwoorden die niet
passief zijn. Zo betekent "konmak" "neerstrijken"
en betekent "yenmek" "verslaan".
In dat geval wordt de standaardregel (zie puntje 3) gevolgd.
Zo krijgen we:
| Ik versla hem. |
Onu yenerim. |
| Ik word gegeten. |
Yenirim. |
| |
|
| Zij strijken neer. |
Konarlar. |
| Ze worden geplaatst. |
Konurlar. |
Trouwens, dit zie je ook als je "konmak"
en "yenmek"
bekijkt op de site van de TDK. Beide woorden hebben twee betekenissen
waarvan de ene "-Er" krijgt en de andere "-İr"
krijgt als suffix van de "brede tijd".
Klaar?
Heb je bovenstaande goed begrepen, heb je nota's gemaakt? Want we gaan
door met de bespreking van de brede tijd in de volgende les.
Deze tekst is door mezelf opgesteld, gelieve hem niet te
kopiëren zonder voorafgaande toestemming, om deze te bekomen mail me dan op
: < fibergeek @ codegurus.be > (gelieve de spaties te verwijderen!). U
kan me op dit e-mailadres ook bereiken i.v.m. opmerkingen, bedenkingen en/of
vragen.
|